Urząd m.st. Warszawy
Mapa strony Twój przewodnik
  • Polska wersja językowa
  • Angielska wersja językowa
  • Niemiecka wersja językowa
  • Francuska wersja językowa
  • Rosyjska wersja językowa
  • Hiszpańska wersja językowa
  • Włoska wersja językowa
Szukaj
Szukaj
Szukaj
There are countless reasons to fall in love with Warsaw

Judaica

Mimo katastrofy, jaka spotkała społeczność żydowską podczas II wojny światowej, w Warszawie nadal można poczuć szczególną atmosferę wielowiekowego sąsiedztwa, które oddziałuje też na współczesne oblicze tego niezwykłego miasta. W historycznych zakamarkach można znaleźć wiele pamiątek dawnej obecności ludności żydowskiej, a szczegółową historię żydowskiej bytności można poznać w Muzeum Historii Żydów Polskich.

Historia
POLIN Muzeum Historii Żydów Polskich
Wojna
Współczesność


HISTORIA

Pierwsze informacje o ludności żydowskiej w Warszawie sięgają XV wieku. Ziemie polskie słynęły wtedy
z tolerancji, co przyciągało licznych przybyszów. Początkowo Żydzi osiedlali się na Starym Mieście, przy nieistniejącej dziś ulicy Żydowskiej, która znajdowała się w rejonie współczesnej ul. Wąski Dunaj. Z czasem jednak ich rosnący dobrobyt spowodował, że warszawscy mieszczanie wymogli wprowadzenie zakazu zamieszkiwania ludności żydowskiej w granicach miasta. Z tego powodu Żydzi zaczęli osiedlać się pod Warszawą – pamięć o jednej z ich osad przetrwała w nazwie Alej Jerozolimskich.

Rondo de Gaulle'aAleje Jerozolimskie
W 1774 roku w okolicach obecnego placu Zawiszy została założona osada żydowska zwana Nową Jerozolimą – prowadził do niej trakt nazywany Drogą Jerozolimską. Władze Warszawy, uznając ją za konkurencję w prowadzeniu handlu, w ciągu dwóch lat doprowadziły do jej likwidacji, ale przetrwała nazwa arterii – w formie Aleje Jerozolimskie. Do kontekstu jej powstania nawiązuje instalacja Joanny Rajkowskiej „Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich” – sztuczna palma daktylowa, podobna do tych, jakie można zobaczyć w izraelskich miastach.


Żydzi osiedlali się też na Pradze, która do 1791 roku była osobnym miastem. Królewski bankier Szmul Zbytkower, którego imię nosi dzisiejsze osiedle Szmulowizna, uzyskał zezwolenie na założenie Cmentarza Żydowskiego na Bródnie.

Śladem po żydowskiej obecności na Pradze są także pozostałości żydowskiego domu modlitwy, w oficynach budynków o adresie Targowa 50/52.

Muzeum Pragi
Targowa 50/52
Kompleks trzech kamienic, z których jedna jest najstarszym murowanym domem mieszkalnym na Pradze. Przed 1839 rokiem mieściła się tutaj elementarna szkoła żydowska,
a w oficynach znajdowały się trzy żydowskie domy modlitwy, które po wojnie zostały zamienione na magazyny. W dwóch z nich zachowały się fragmenty malowideł, które przedstawiają znaki zodiaku, rysunek Ściany Płaczu oraz Grobowiec Racheli. Na jednej ze ścian znajduje się napis w języku hebrajskim, który głosi, że malowidła wykonano w 1934 roku z donacji synów Dawida Grinsztajna. Odrestaurowane wnętrza zostaną udostępnione zwiedzającym wraz z otwarciem Muzeum Warszawskiej Pragi.


Praga miała też swoją synagogę. Budynek został rozebrany po wojnie, przetrwała jednak znajdująca się obok rytualna łaźnia – mykwa.

Mykwa

Mykwa

ul. ks. Kłopotowskiego 31 (dawna ul. Szeroka)
Rytualna łaźnia żydowska działała w tym miejscu już w XIX wieku, najstarsza powstała w 1840 roku, ale obecny budynek został wzniesiony w latach 1911-1914. Po wojnie został przebudowany. Mieściły się tu biura Centralnego Komitetu Żydów, później przedszkole. Zachowała się większość pomieszczeń dawnej łaźni. Obecnie znajduje się tutaj Wielokulturowe Liceum Ogólnokształcące im. Jacka Kuronia.



Po III rozbiorze Polski władze pruskie zniosły zakaz osiedlania się Żydów w Warszawie. Ludności żydowskiej nadano także nazwiska. Powszechnie uważa się, że za ich wymyślenie odpowiadał E. T. A. Hoffmann – niemiecki poeta, kompozytor i pisarz (autor znanej bajki „Dziadek do orzechów”), który pracował jako miejski urzędnik. Podobno trafił on do Warszawy za skłonność do żartów z przełożonych i panuje przekonanie,
że i tym razem jego niepokorna natura dała o sobie znać. Nadawane przez niego nazwiska miały często humorystyczny wydźwięk. Ubogich Żydów nazywał na przykład Goldberg (złota góra), lub Goldstein (złoty kamień), albo nadawał serie nazwisk „roślinnych” – Apfelbaum (jabłoń), czy Rosenbaum (różane drzewo). Nadane wtedy w Warszawie nazwiska z czasem rozpowszechniły się na całym świecie.


Przełom XVIII i XIX wieku oznaczał także ustanowienie warszawskiej gminy żydowskiej oraz założenie cmentarza Żydowskiego przy ulicy Okopowej.

Cmentarz Żydowski
Cmentarz Żydowski

ul. Okopowa 49/51, tel. 22 838 26 22
www.beisolam.jewish.org.pl
Założony w 1806 roku, jest jednym z nielicznych czynnych obecnie w Polsce cmentarzy żydowskich. Zachowało się na nim ponad 100 tys. pomników nagrobnych, w tym wiele o dużej wartości artystycznej. Na cmentarzu pochowano wiele wybitnych postaci – twórcę esperanto Ludwika Zamenhofa, pisarza Icchaka Lejba Pereca, czy aktorkę  Esterę Rachelę Kamińską oraz licznych rabinów i cadyków. Są tu również zbiorowe mogiły z czasów II wojny światowej i groby mieszkańców warszawskiego getta m.in. przywódcy Judenratu Adama Czerniakowa i profesora Majera Bałabana. W 2009 roku pochowano tu Marka Edelmana – ostatniego przywódcę powstania w getcie warszawskim, ale także wybitnego kardiologia, społecznika
i opozycjonistę.
Godziny otwarcia: pon.-czw. 10.00-17.00 (w miesiącach jesienno-zimowych do zmroku), pt. 9.00-13.00,
niedz. 11.00-16.00. W soboty oraz w dni świąt żydowskich cmentarz jest nieczynny

Downloads

Strona wykorzystuje pliki cookies. Więcej szczegółów w Polityce prywatności.